Noveen Sint-Margaretha Geluveld

Na Lichtervelde is Geluveld het tweede grootste bedevaartsoord tot Sint-Margaretha in West- Vlaanderen. Op 20 juli is het haar feest of zoals de volksmond het zegt “komt Margriete binnen”. Tijdens de daaropvolgende noveen van negen dagen kwamen eertijds duizenden, later vele honderden, nu hooguit vele tientallen bedevaarders ‘dienen’ tegen krampen, breuken en ongekende, plagen. We grasduinen even in het verleden van de Geluveldse geschiedenis op zoek naar sporen, naar de oorsprong van deze devotie om te weten te komen wat zoveel Vlaamse volksmensen - ook van over de Schreve - vroeger én tot vandaag dreven naar Sinte Margriete in Geluveld.

De oudst gekende schriftelijke vermelding van het dorp ‘Gelevelt’ dateert uit het jaar 1109. Het document handelt over ‘Eggebert van Gelevelt’ als zijnde heer van de heerlijkheid Gelevelt, afhangend van het Hof van Ingelmunster. Naast deze Eggebert hadden ook het Hof (of de Zaal) van Ieper, de Augustijnenabdij van Zonnebeke, het Hof van Zillebeke en de heerlijkheid Kruiseke, belangrijke eigendommen in Geluveld. Gekende heren van Geluveld in de dertiende eeuw zijn Denijs van Ghelevelt, Laurens van Ghelevelt, Aelides van Ghelevelt en Michaeus van Ghelevelt.

Hellebos

Men mag aannemen dat er in 1143 al een kerk(je) stond in Geluveld want volgens een oud document schonk Diederik, graaf van Vlaanderen, toen aan de heerlijkheid van de abdij van Zonnebeke een stuk grond palende aan de Sint-Margarethakerk van Geluveld. Het betrof het Hellebos dat, tot aan de verbeurdverklaring door de Fransen eind de achttiende eeuw, eigendom bleef van de abdij.

In de middeleeuwen bestond de omgeving van Geluveld hoofdzakelijk uit grote en uitgestrekte heidevelden en bos. De heidegronden waren kaal en onvruchtbaar. Sommigen leiden hieruit af dat de naam ‘Geluveld’ gewoonweg zou komen van de gele kleur van de zanderige grond. Meer wetenschappelijk gezien zou het gaan over een open veld (Germaanse ‘feldu’) aan een beek ‘de Gelwon’ genaamd.

Bisdom Doornik

De eredienst tot Sint-Margaretha te Geluveld is zo oud dat haar oorsprong moeilijk te achterhalen is. In tegenstelling tot de naburige parochies behoorde Geluveld van in de vroege middeleeuwen bij het bisdom Doornik. Het was een grensgeval want de grens tussen de bisdommen Doornik en Terwanen (Thérouanne) liep volgens de waterscheidingslijn Leie - IJzer of ook parallel met de oude grens tussen de volksstammen de Morinen en de Menapiërs. Geluveld was al die tijd de verst afgelegen parochie van de bisschopszetel te Doornik. Met de herverdeling van de bisdommen in 1559, door het ontstaan van de bisdommen Brugge en Ieper, kwam Geluwe bij het bisdom Ieper maar Geluveld, die bijna grensde aan de bisschopsstad leper, bleef bij het verre Doornik.

In het bisdom Doornik bestond sinds mensenheugenis een grote devotie tot Sint-Margaretha. In de O.L.Vrouwkathedraal is de legende van haar leven afgebeeld op muurschilderingen. Het is niet denkbeeldig dat Margaretha werd ‘ingevoerd’ in Geluveld als patroonheilige en dat de volksdevotie voor deze heilige een speciaal duwtje kreeg door de bisschop. Vele bedevaarders kwamen vanaf dan het hele jaar door ‘dienen’ naar Geluveld maar het grootste gedeelte van de pelgrims zakte wel af gedurende de noveen (negen dagen) volgend op de feestdag van Sint-Margaretha op 20 juli. Vanaf zes uur was de kerk dan toegankelijk voor de gelovigen. Zij konden op dit vroege uur al biechten vooraleer om zeven uur de H. Mis bij te wonen. Op zondag was er minstens een vroegmis en een hoogmis maar dit konden er ook meer zijn en dan moesten de paters kapucijnen van Ieper assistentie komen verlenen. ’s Namiddags waren er nog vespers, lof en sermoen en ook dan zat de kerk afgeladen vol met bedevaarders.

Monstrans

We weten met zekerheid dat de verering tot Sint-Margaretha te Geluveld al volop bloeide begin 1700 want nu nog wordt in de kerk van Geluveld een monstrans bewaard met in de voet aan de voorzijde een medaillon met de buste van Sint-Margaretha met palmtak van haar martelaarsschap en draak. Op de achterzijde staat eveneens in een medaillon de tekst “prochie van Gheluvelt 1715”. Van 1714 tot 1743 was Francis de Savalu de Boschove pastoor te Geluveld. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd deze monstrans door de Duitse soldaten gevonden tussen het puin en naar de Kommandatur te Menen gebracht. Daarna werd ze overgedragen aan de deken van Menen. Deze laatste bezorgde ze na de oorlog terug aan de parochie.

Een bewaard gebleven rekening betreffende de kerk van 1750 vermeldt dat “den choor ge- lamberceert werd, den hooghen autaer gemarbereert en het altaerstuck (altaarschilderij) ver- bildende de h. Margarita nieuw geschildert. Ook het cleen autaerken van de h. Margarita nieuw gestelt ende gemarbereert.”

Brandstapel

De toenmalige pastoor (sinds 1747), de Kortrijkzaan Dominiek Michiel Tejans, moet een invloedrijk en wellicht welstellend man geweest zijn want onder zijn herderschap kreeg de Sint-Margaretakerk een hele opknapbeurt tussen 1749 en 1752. Hij zorgde ook voor kostbaar kerkzilver, een antipendium en twee klokken. Misschien werkte dit aanstekelijk op mensen met slechte bedoelingen want .…

In de nacht van 18 op 19 december 1755 werd er in de sacristie ingebroken. Er werd gestolen: een zilveren kelk, de zilveren Heilige Olievaatjes, de relikwieën van de H. Margaretha en de H. Anna in zilver beslag, een zilveren pateel, zilveren harten (ex-voto’s?), geofferd goud, vijf alben (priestergewaad) en klein lijnwaad. De dief kon gevat worden. Hij werd levend verbrand te Namen maar niets kon gerecupereerd worden omdat hij alles aan Joden had verkocht.

Guido Vermeulen

PROGRAMMA NOVEEN SINT-MARGARETHA

De noveen loopt van woensdag 20 juli tot donderdag 28 juli 2016.

De kerk is doorlopend open van 10.00 u. tot 18.00 u.

Op zaterdag 23 juli is er gezamelijke OMMEGANG om 18.00 u.

onmiddellijk gevolgd door een EUCHARISTIEVIERING

met aansluitend een RECEPTIE.

Op maandag 25 juli en dinsdag 26 juli

is er EUCHARISTISCHE AANBIDDING (LOF) om 16.00 u.

Op donderdag 28 juli sluiten we de noveen af

met een WOORDDIENST MET COMMUNIE om 18.00 u.

Tijdens deze noveen zijn o.a. de unieke noveenkaarsen

en gedenkstenen met de afbeelding van de Geluveldse Margriet,

kramplinten, medailles, gebeden en litanieën

en 'Kleine Kroniek van de Margaretadagen te Geluveld' te koop.

Voor verder inlichtingen kan je contact opnemen met

diaken Lode Caes,
0478 32 52 55