Levende geloofsgemeenschappen

Ter plaatse, hier in onze lokale geloofsgemeenschappen, denken we samen na over hoe we onze parochies nieuw leven kunnen inblazen of tenminste hoe we ze levendig kunnen houden. Dat gebeurt in de 'federale stuurgroep', de 'parochieraden' als ze er zijn en in het 'open beraad'. Er bestaat landelijk ook zoiets als een 'Interdiocesaan Pastoraal Beraad' (IPB), waar dezelfde bekommernissen leven en waar we iets van kunnen opsteken.

Het IPB is een overlegorgaan van de katholieke Kerk in Vlaanderen. Gelovigen uit heel verschillende groepen, raden, organisaties en bewegingen brengen inzichten en bezorgdheden van hun achterban binnen in het overleg. Op die manier kan het IPB luisteren naar wat er in de wereld en de geloofsgemeenschappen leeft en als het ware een 'antennefunctie' opnemen. Evengoed vervult ze van daaruit een 'zenderfunctie' door deelname aan het binnenkerkelijke en wereldlijke debat en als 'denk- en oefenplaats van dialoog'. De IPB-leden komen vier maal per jaar samen om te zoeken hoe ze, vanuit het evangelie, de traditie en hun dagelijks leven een antwoord kunnen bieden op de uitdagingen en vragen van vandaag.

Het geloof in kaart gebracht

Een van de lopende projecten van het IPB is een bevraging naar 'Levende geloofsgemeenschappen' vandaag in Vlaanderen. Zowat 800 respondenten gingen het voorbije jaar daarop in. Zaterdag 24 okober werden de resultaten van deze enquête gepresenteerd in de vorm van aandachtspunten en beleidsadviezen op een studiedag in Leuven met de veelzeggende titel 'Geloven tussen droom en werkelijkheid'. Een tweede aspect van het project is het in kaart brengen van levende geloofsgemeenschappen in Vlaanderen. Die kaart is nu al letterlijk te raadplegen op de website www.gelovenbeweegt.be. Geïnteresseerden kunnen daar ook zoek gaan naar voorbeelden, contacten en websites van dynamische parochies, bewegingen, geloofsgroepen allerhande, woonzorgentra, ziekenhuizen, religieuze gemeenschappen ... heel inspirerend.

Wat maakt nu een geloofsgemeenschap levendig?

De sfeer? De betrokkenheid? Het aantal gelovigen op zondag in de eucharistie? Inzet van vrijwilligers? Deelname van jongeren en gezinnen? De manier waarop de liturgie of het sacramentele, het gebed, devoties, verkondiging en engagement verzorgd wordt en vorm krijgt? De beschikbaarheid van gewijde bedienaars of betaalde krachten? Continuïteit? Lokale verankering, een kerk op loopafstand? Het speelt allemaal een rol, het een versterkt het ander, zonder meteen te kunnen zeggen wat nu precies de eigenlijke sleutel is om van een levendige geloofsgemeenschap te kunnen spreken. In ieder geval vinden mensen een gedeeld ervaren spiritualiteit, als groep in eenzelfde geest verbonden samenkomen, zeer belangrijk. Dat mag vaag klinken maar je kan zoiets meteen aanvoelen. Mensen zijn ook bereid om in dat geval enkele kilometers verder te rijden en de lokale parochiekerk links te laten liggen omdat ze er gelovig niet aan hun trekken komen. Dat ligt niet altijd aan de voorganger want die is soms op beide plaatsen dezelfde maar aan de betrokkenheid van de gelovigen in die gemeenschap. Toch is het hoopvol dat waar het wat uitdooft of beduidend minder gaat, het verlangen naar meer inhoud duidelijk blijft leven. Elke groep kent op termijn ook z'n ups en downs.

Spanningsvelden rond liturgie

Een grote zorg is hoe we onze geloofsbeleving kunnen blijven waarborgen voor de toekomst.

Mensen beleven hun geloof zeer sacramenteel en zijn daarbij afhankelijk van gewijde bedienaars, priesters of in het geval van een doopsel of een huwelijk tenminste een diaken. Ontzegt de Kerk ons dat geloof omdat ze nauwelijks of geen priesters meer voortbrengt? Moeten de toelatingsvoorwaarden voor het ambt niet anders of ruimer gedefineerd worden? Wat met woord- en communiediensten in het weekend? Hoewel Vlamingen vrij getrouw de liturgie vieren volgens de richtlijnen van de Kerk, verbinden ze die vieringen ook graag met hun persoonlijk leven via voorbeden, profane lezingen, een creatieve inbreng omdat dat de betrokkenheid verhoogt. De link van wat er in de eucharistie gebeurt moet ook doorgetrokken worden buiten de muren van het kerkgebouw en dat in velerlei engagementen en vormen van verkondiging. Ons verhaal mag vrij beleefd en gedeeld worden. Vaak zien we – ook in onze federatie – dat samenwerking of het samenvoegen van parochies een nieuwe (door)start kan betekenen. Nieuwe initiatieven zien het daglicht en het beste uit die parochies krijgt binnen het geheel een prominente plaats.

Verkondiging en dienstbaarheid

Uit de bevraging blijkt verder dat het erfgoed van de Bijbel en de blijde boodschap van Jezus in elke parochie – levendig of niet – eerste bron van inspiratie blijft en gekoesterd wordt. Als die gekoppeld wordt aan het dagelijkse leven, in de hedendaagse context kan geduid worden, betekent ze ook veelal een boost voor de geloofsbeleving. Opmerkelijk en bemoedigend in deze tijd is een grote nood bij mensen aan zingeving en verdieping. Kunnen we daar als gelovigen vanuit onze geleefde ervaring een inbreng doen of is dat enkel voer voor therapeuten en dubieuze, sektaire initiatieven.Verkondiging vandaag is geen neerbuigende beweging meer van boven naar beneden. Wie er zich aan waagt moet naast de inhoud ervan zich ook gaan bekwamen in dialoog en kritische zin. Lekengelovigen kunnen zich zowel op het vlak van verkondiging en dienstbaarheid niet meer verschuilen achter het excuus van het priestertekort. Op dat vlak is er nog heelwat potentieel en groei mogelijk. Hier geldt de vraag: wie doet wat of waarom begin je er niet aan? Het is duidelijk ook een kwestie van verantwoordelijkheid opnemen, maar misschien niet zo evident omdat in het verleden alle initiatieven vanuit de clerus kwamen of erdoor werden gepatroneerd. Voor sommigen is dat nog altijd wennen.

Het belang van gemeenschapsopbouw

Het belang van een sterk samenhangende groep met een gedeelde spiritualteit, die elkaar tot steun is in een sterk geseculariseerde samenleving kan nauwelijks overschat worden. De uitstraling ervan – één van blije christenen – is een factor van belang voor een gelovige gemeenschap. Gemeenschapsopbouw kan ook buiten de liturgie in kleine en grote initiatieven om elkaar te ontmoeten en verbondenheid te scheppen. Het blijvend aandacht hebben voor de betrokkenheid-op-maat van alle leden, het optimaliseren van de verhoudingen tussen

beroepskrachten en vrijwilligers, gedeelde inbreng en verantwoordelijkheid, ondersteuning en een passende waardering of vergoeding van hun inbreng.

Samenvattend mogen we stellen dat er niet één norm is waaraan elke geloofsgemeenschap moet voldoen. Er is ruimte voor verscheidenheid. Niet iedereen moet alles aanbieden. Voor bepaalde activiteiten kan men ook aansluiten bij andere ook gemeentelijke initiatieven. Dat veronderstelt dan wel voldoende openheid. Al bij al is het bemoedigend dat er nog op zoveel plaatsen verlangen leeft en er dynamiek is. Een website als www.gelovenbeweegt.be kan dan ook de aanzet zijn om mekaar daarin te steunen en voouit te helpen. Laten we er verder voor gaan. De Geest gaat met ons mee.

Een nieuw hart, een oude liefde voor de parochie

We maken het mee dat er in Geluveld geen eucharistieviering meer doorgaat in het weekend. Het lijkt enerzijds een soort 'worst-casescenario' voor elke betrokken gelovige in welke parochie, waar dan ook. Een laatste schok waarbij het besef overduidelijk doordringt dat de oude tijden voorbij zijn, dat de zaken niet meer lopen als vroeger, dat de oude recepten, die ooit deugdelijk waren en veel goeds hebben gebracht, het niet meer doen. Anderzijds schept het een ongelofelijke vrijheid vol met onvermoede kansen.

Voor sommigen is dat verhaal over. Laat ons dan ook maar die kerk aan de erdedienst ontrekken en ze een 'oneigenlijke' bestemming geven. En zoals zo vaak dreigt het kind met het badwater weggegoten te worden. En wat is er kostbaarder dan een kind? Dat merk je bijvoorbeeld al heel vlug als mensen vragen hun kindje te laten dopen. Veel jonge ouders van (groot)ouders die ook nooit gepraktiseerd hebben, blijken omwille van hun kinderen – wars van het gehuil en het doemdenken in de media – een zekere vorm van godsvertrouwen aan de dag te leggen. En al zijn ze niet zo tuk op instanties en instituten, ze blijven het in handen leggen van kerkmensen, zowel clerici als leken, die zich bescheiden, dienstbaar en geloofwaardig opstellen en als het ware in de schoenen van de mensen zelf lopen. Een Kerk, die tot het bittere eind de laatste stellingen wil verdedigen in de ijdele hoop dat het tij wel zal keren, is er aan voor de moeite. Op een dag haalt de realiteit je in, is er geen achterliggende linie meer, kan je geen stap meer terug. Dan kun je alleen nog, dapper een eerste bescheiden stap vooruit zetten en zo ruimte scheppen voor hetzelfde, maar dan als nieuw ervaren geloofsverhaal. Een frisse scheut op een knoestige, verweerde stam. Er gebeurt nog zoveel goeds, er is nog zoveel mogelijk en het is niet omdat het vaak uit wel begrepen eigenbelang, ongeleid, on- of kortgebonden gebeurt, in banen die je niet meer naar je hand kunt zetten, dat het helemaal niet deugt. Eenmaal uit de fles waait de God's Geest waait waar Hij wil. Er is geen weg terug, alleen vooruit, juist omdat het in wezen rond liefde, vrede en rechtvaardigheid blijft draaien.

'Een nieuw hart, een oude liefde voor de parochie'

zo luidt de titel bovenaan. Willens nillens houden de mensen van hun parochie en van hun parochiekerk in het bijzonder. Het is een monument van talloze, eerder uitgesproken engagementen van mensen, in goede en kwade dagen, die ons hebben gevormd tot wat we nu zijn, onze identiteit. Het gebouw is op zich al een ruimte voor en een oproep tot 'het goede, het schone en het ware', allemaal sacrale, geheiligde wegen om door te dringen in het wezen van God en de mens zelf. In die zin dient een kerkgebouw door een gemeenschap ook aangewend en blijvend creatief ingevuld te worden, zelfs mocht ze aan de eredienst worden onttrokken. Gebeurt dat niet, dan is dat een schaamteloze, ondoordachte aanslag, een aanfluiting op een flink deel van het immateriële erfgoed van een lokale gemeenschap. Een erfdeel waar ook niemand exclusieve rechten op heeft.

Een parochieraad voor Geluveld

In een eerdere bevraging (een eerste open beraad van alle Zonnebeekse parochies in het proces naar een nieuwe 'pastorale eenheid' of fusie) bleek al, dat mensen in een landelijke gemeente als deze, hun geloof plaatselijk, samen met andere dorpsgenoten en volgens hun directe noden willen beleven. Daar willen we ons in de eerste plaats aan houden. Maar dat kan alleen maar als er ter plaatse voldoende mensen zijn die dat gezamelijk, op een voor elkeen haalbare wijze enigszins willen behartigen. Die vitale mensen zijn er momenteel nog. Meestal springen ze graag in de bres als het nodig is. Maar naar de buitenwacht volstaat dat niet en lijkt de parochie onvoldoende gedragen wat ze o.a. naar de overheid toe kwetsbaar maakt. We hebben dus nood aan een parochieraad, mensen die enkele malen per jaar samenkomen, om vooral na te denken over de toekomst, om de grote lijnen uit te tekenen, de taken te verdelen, efficiënt te communiceren over wat allemaal nog mogelijk is – ondanks het verlies van de weekendviering – en vooral ook een bescheiden teken van levend geloof te zijn in deze tijd voor mensen van deze tijd. Op die manier kunnen we ook een traject helpen uittekenen waar andere parochies zich gaandeweg en mettertijd kunnen aan spiegelen. Die keuze moesten we nu maken want van uitstel komt afstel en dan is er geen beginnen meer aan. Die parochieraad, die in deze gezindheid wil werken, hebben we nu en al is die op dit ogenblik nog niet officieel samengekomen, er zijn nu minstens al een tiental mensen die er hun frele schouders willen onder zetten. Het is een open vergadering, die telkens zal worden aangekondigd en waarop iedereen vrij een inbreng van welke aard dan ook mag doen, ook al is het heel sporadisch.

Er was een tijd dat het gemeenschapsleven hoofdzakelijk door de parochie werd ingevuld en gestuurd. Maar het is niet omdat het nu heel anders loopt dat ons verhaal voorbij is, dat we vanuit ons gelovig bezig zijn, geen zinvolle bijdrage meer kunnen leveren aan deze gemeenschap. Daarom juichen we ook ook initiatieven van de gemeente en het OCMW toe om te werken aan een verhoogd welzijn van de mensen in onze dorpen. Het gaat alle mensen aan die met mensen zijn begaan. We ondersteunen die oproep (zie onder) en willen er graag samen aan werken. We leven allerminst nog in gescheiden (lees: verzuilde) werelden. Misschien is het van weerskanten nog altijd even wennen maar het is verre van contra-productief. Het tegendeel is waar!

Wie er meer wil over weten, erover wil praten, wie een handje wil toesteken,

neem dan contact op met

diaken Lode Caes,
0478 325 255.