Iedere
kerk wordt bij haar wijding opgedragen aan een 'teken-heilige'.
Daarnaast wordt vaak een tweede
heilige patroon aangesteld die de gelovigen van binnen en soms ver
buiten de parochie een
grote verering toedragen omwille van zijn of haar heilige
'specialiteit' tegen ziekten bij mens
en dier.
Teken-
vs. patroonheilige
De
tekenheilige van de kerk staat in het centrum van de verering soms
zichtbaar op het hoofdaltaar, op
een zijaltaar, in een brandraam, of als kunstbeeld afgebeeld. Maar
vaak
gaat die tweede heilige patroon met de meeste belangstelling lopen en
krijgt hij of zij een bijzondere
plaats in de kerk, omgeven met tal van speciale voorwerpen en
beeltenissen, een altaar, een vaandel,
een brandraam, een reliekschrijn, ex-voto’s ... Wanneer de feestdag
van de patroonheilige gevierd wordt komen de mensen op bedevaart,
dikwijls in het kader van een noveen, ze doen dan de ommegang,
vereren de relikwie,
branden een kaarsje, lezen de litanie, kortom ze komen de noodheilige
'dienen'.
Ter
plaatse
De
kerk van
Zonnebeke
bijvoorbeeld werd toegewijd aan O.L.Vrouw-ten-Hemel-opgenomen.
Op het zijaltaar,
links van het hoofdaltaar, wordt Maria Hemelvaart op een groot
schilderij afgebeeld. Reeds
in de voormalige, oude abdijkerk werd O.L.Vrouw-van-de-Rozenkrans
vereerd en gevierd. Johannes-de-Doper
werd de tweede patroon. Op het rechter zijaltaar ziet men een
gelijkaardig schilderij van de doop van Christus in de Jordaan door
Johannes-de-Doper. Vroeger was ‘de
ommegang ter
ere van Sint Jan’
en ‘de
kinderzegen’ erg
populair te Zonnebeke.
In
Passendale
werd Sint-Audomarus
de tekenheilige van de kerk, Sint-Cornelius
echter werd de patroonheilige. In Geluveld
werd de kerk integraal aan de
heilige
Margaretha
toegewijd en
ze is tevens naast de teken- ook de grote
patroon- of beschermheilige die in de rechterzijbeuk
in een schrijn te bewonderen is
en die nog ieder jaar tijdens een noveen
gevierd wordt.
In
Zandvoorde
is de kerk toegewijd aan Sint-Bartholomeus
die in een brandraam
kunstig werd afgebeeld.
Als tweede patroonheilige
kreeg – net zoals te Passendale – Sint-Cornelius
een bijzondere verering.
In Zandvoorde bloeit tevens sedert enkele
jaren een bijzondere devotie voor de heilige
pater Pio.
In
Beselare
is de kerk toegewijd aan Sint-Martinus
waar hij in een brandraam wordt voorgesteld. Als
tweede patroonheiligen fungeren Sint-Vincentius
en Sinte-Birgida.
De
verering van Sint-Vincentius
van Beselare gaat heel ver terug in de geschiedenis. Beselare genoot
eertijds van
heinde en ver een
grote bekendheid
als verplichte bedevaartplaats tot Sint-Vincentius voor mensen die
iets mispeuterd hadden.
E.H.
Lodewijk De Wolf onderpastoor te Beselare van 1911 tot 1914 stipt een
volksgebruik aan te Beselare, nog in voege tot aan de oorlog 1914-18.
“Enige
leden van Vincentius, achte tiene tot twaalf man, met trommel en
speeltuigen, gingen op Kerstavond, Nieuwjaaravond en Dertienavond,
achter brood en aalmoezen. Het volk zei smalend: ‘het
stutemuziek is op gang’.
Onderwijzer en koster Victor Vermeulen was toen chef van het muziek.
Ze hadden ook ‘afhalers’ meelopen, die de broden in zakken
vergaarden, ze droegen de brooden bij de schamele liên, waar het hun
gezeid was zulks te doen.”
Het
beeld van Sint-Vincentius in de kerk draagt in de rechterhand een
roskam en in de linkerhand een palmtak. Hij is voorgesteld als
diaken. Het nieuwe beeld van Sint-Vincentius, een doodgewoon
commercieel beeld daterend van rond 1925, is eigenlijk een Franciscus
Xaverius. Men heeft het koorhemd of de superplie waarmee
Sint-Xaverius wordt voorgesteld in ’t groen geschilderd,
waarschijnlijk om de traditionele dalmatiek van St-Vincentius op te
roepen (M.
English in Ons heem, XII jg, p.103).
Ups
en downs
Iedere
parochiekerk heeft een grote geschiedenis achter zich liggen. Van bij
het ontstaan kreeg de kerk
reeds een naam en door de eeuwen heen ondergingze tal van
verbouwingen. Soms
werd ze vernield ten gevolge van brand of oorlogsgeweld zoals in onze
regio. Maar de patroonheiligen
bleven steeds behouden én de verering van sommige volksheiligen
kennen nog altijd belangstelling zoals de heilige Margaretha te
Geluveld en Sint-Corneel in Zandvoorde.
Volksdevoties
kennen enorme bloeiperioden bv. tijdens oorlogsjaren, of bij plotse
epidemieën bij
mensen of dieren, denk aan de varkensplagen in de jaren zeventig en
tachtig.
Sint-Antonius met
zijn
zwijntje werd dan plots weer erg populair bij de Westvlaamse
varkensboeren.
Soms
sterven volksdevoties langzaam uit. De belangstelling valt weg omdat
iedere nieuwe generatie
mensen betere welstand kent en de geneeskunde met rasse schreden
evolueert. Het geloof
en vertrouwen in heilige genezers voor ziekten bij mens en dier gaat
verloren. Niettemin blijven
veel mensen die bijvoorbeeld aan de zona lijden Sint-Antonius in
Sint-Juliaan dienen. En als ‘patrones van onmogelijke zaken’ kent
de
heilige Rita van Cascia in
Kruiseke wellicht haar gelijke niet.
Zaad
in ‘t bakske
Doorheen
de kerkgeschiedenis manifesteert menig pastoor zich als een echte
persoonlijke fan van
zijn patroonheilige en soms naamgenoot en probeert dan zijn
voorkeurheiligen in zijn kerk letterlijk
en figuurlijk in de bloemetjes te zetten bij zijn parochianen. Zo
komt er zaad in het bakske
en er kunnen speciale kostbare voorwerpen worden aangekocht zoals een
zilveren reliekschrijntje,
een nieuwe affiche, een nieuw devotieprentje...
Het
zit de volksmensen in
het
bloed wonderbare verhalen te beluisteren in de kerk en troost te
vinden in het dienen van een
heilige tegen lichamelijke of geestelijke kwalen. Samen bidden en
zingen is tweemaal bidden!
Beeldenstorm
in the sixties
Maar
soms worden aloude tradities gewoon doodgezwegen of soms brutaal
vernield. De beeldenstorm
in de jaren zestig in veel parochiekerken heeft veel volksmensen pijn
gedaan.
Waarom moesten toendertijd de ommegangkapellen van Sint-Jan,
Sint-Cornelius en van Sint-Vincentius verdwijnen?
We
zijn de kaap van 2000 reeds ver voorbij. Er is nu een totaal nieuwe
generatie die het opnieuw maken
wil. Hun geloof en vertrouwen is zichtbaar in de vele theelichtjes
die ontstoken worden
en dit niet alleen in studentenkamers...
De
talrijke heiligen
uit
onze kerkramen
kijken
zwijgend toe.
Maar
iedere morgen
straalt
door Hen heen
het
vriendelijk Licht
dat
vertroosting brengt.
Guido
Vermeulen.











