Velddienst
HET
PAASMYSTERIE ONTSLUIERD
In
het landhuis Zonnedaele wat verderop loopt nog tot 15
november 2015
een tentoonstelling, met als titel 'Decoding
the Front'.
Het was toen – honderd jaar geleden – zaak om met alle
communicatie-middelen die voorhanden waren, van de postduif tot de
luchtfotografie, van eenvoudige seinen tot de telefonie en de eerste
radioverbindingen, zicht te krijgen op het front, een toestand van
dood en verderf, en vooral dan wat er zich afspeelde aan de andere
kant, op zoek naar leven, maar dan wel om ook dat in de kiem te
smoren. Zo geheel anders is het streven van mensen, om elkaar in
liefde te verbinden over de dood heen. De code daartoe ligt
versleuteld in het Paasmysterie, niet alleen in de paasverhalen van
het evangelie. Ze klinken al even sterk op in de gedichten, de
brieven en de liederen van lijden, dood en opstanding die tijdens de
velddienst door de re-enactors in vier talen zelf naar voor worden
gebracht. Dat verlangen zit heel diep in de mens verankerd.
Nooit
meer oorlog, denken we dan met velen, ja, maar kan dat wel,
menselijkerwijs? Wij die in Jezus mogen geloven, weten één ding
zeker: zo iets wil God niet en die God van een Jezus Christus staat
nooit aan de kant van mensen die geweld opleggen, wel aan de kant van
de mensen die het moeten ondergaan. Dat leert ons dat Paasmysterie.
Als we dan echt het vechten niet kunnen laten, waarom zetten we ons
dan dagelijks in vredestijd niet met dezelfde verbetenheid in voor de
zaken die er echt toe doen in een mensenleven. Deze boodschap lezen
we in dit Franse oorlogsgedicht:
S’ils vous demandent
S’ils vous demandent
Pourquoi vous combattez,
Dites-leur : Pour la liberté. Pour le droit
De vivre en paix; de prier Dieu;
De construire une maison, de travailler une terre
À moi; de faire confiance à mes amis;
De savoir que quand la journée de travail prend fin,
Une femme et des enfants attendent pour m’accueillir
Avec un sourire. Je combats pour que demain
Je n’aie pas honte; pour lire
Les livres qui me plaisent; pour choisir le credo
Qui me convient; ne pas avoir peur des politiciens
Et critiquer, s’il le faut, les lois qu’ils ont faites.
C’est la trame de la vie; c’est pour ça
Que je lutte; ce sont les droits que je défends.
Dites-leur : Pour la liberté. Pour le droit
De vivre en paix; de prier Dieu;
De construire une maison, de travailler une terre
À moi; de faire confiance à mes amis;
De savoir que quand la journée de travail prend fin,
Une femme et des enfants attendent pour m’accueillir
Avec un sourire. Je combats pour que demain
Je n’aie pas honte; pour lire
Les livres qui me plaisent; pour choisir le credo
Qui me convient; ne pas avoir peur des politiciens
Et critiquer, s’il le faut, les lois qu’ils ont faites.
C’est la trame de la vie; c’est pour ça
Que je lutte; ce sont les droits que je défends.
In
hoge nood komt ook het hoge woord naar boven. Denken we maar aan
Jezus zelf in de Hof van Olijven, die als een frontsoldaat uiterst
gespannen en bang klaarstond om uit zijn spreekwoordelijke loopgracht
te komen en zijn dood tegemoet te gaan. Z'n laatste woorden zijn
gekend als de zeven kruiswoorden. Het zijn dergelijke woorden van
liefde en vergeving die ook te lezen waren in de 'laatste' brieven
van soldaten aan het thuisfront. Brieven, die ze zelf niet meer
kunnen posten en die als het ware vanuit het hiernamaals geschreven
werden.
“Wat
er ook moge gebeuren”,
schrijft ene Jim aan z'n 'own beloved wife', “ik
kijk vanuit deze wereld naar God en zijn wereld. Wanneer deze brief
je bereikt, is er voor mij geen oorlog meer, alleen nog een vrede die
nooit ophoudt en m'n wachten op jou, terwijl God je verder zal
behoeden en in jou de kinderen.”
Opnieuw een aanwijzing dat de liefde over de dood heen reikt. Het
Paasmysterie ten voeten uit.
Het
kruis verzinnebeeldt naast het lijden vooral de tegenkracht die het
opwekt. Een algehele zuivering van angst, haat, onvrede en geweld die
enkel nog ruimte laat voor een allesverterende liefde. Op de hoogte
van Broodseinde stond een veldkruis als een van de weinige tekenen
van hoop in een desolaat landschap. Soldat Bernd Hüfner vertolkt
het in dit eenvoudige gedicht:
Am
Wegkreuz von Brodseinde
Marschierten
wir oft vorbei.
Morslede
war das Hauptquartier,
Vier
Tage Ruhe hatten wir –
Drauf
ging's in langer Reih
Am
Wegekreuz vorbei.
Am
Wegkreuz von Brodseinde
Da
liegt ein Friedhof still;
Dran
mußten wir vorübergehn
Und
all die tausend Gräber sehn,
Darin
nach Gottes Will'
Die
Brüder schlafen still.
Am
Wegkreuz von Brodseinde
Stand
einst ich auf der Wacht.
Zonnebeke
lag im Geisterspuk,
Und
dumpf grollt's bei Verlorenhoek
Von
jender Todesnacht....
Von
jender Todesnacht.
De
muzikale inbreng was deze keer heel sober, maar daardoor misschien
des te indringender. Onze re-enactors brachten 'a capella', elk in
hun taal, het duits, het engels en het frans hun versie van het lied
'Ik had een kameraad'. In nood kent men z'n ware vrienden en die ware
vriendschap overstijgt in alle talen de dood:
“Bleib
du im ew'gen Leben
Mein guter Kamerad!”
Mein guter Kamerad!”
“In
life eternal we’ll meet again,
And walk once more as one.”
And walk once more as one.”
“Dans
le ciel et sur la terre
Restons toujours unis.”
Restons toujours unis.”
Opnieuw
laat het Paasmysterie ons niet los om dan open te bloeien in een heel
lichtvoetig gedicht, een spel van licht en toch weer schaduw:
In
the last letter that I had from France
You thanked me for the silver Easter egg
Which I had hidden in the box of apples
You like to munch beyond all other fruit.
You found the egg the Monday before Easter,
And said. 'I will praise Easter Monday now -
It was such a lovely morning'. Then you spoke
Of the coming battle and said, 'This is the eve.
'Good-bye. And may I have a letter soon'.
That Easter Monday was a day for praise,
It was such a lovely morning. In our garden
We sowed our earliest seeds, and in the orchard
The apple-bud was ripe. It was the eve,
There are three letters that you will not get.
You thanked me for the silver Easter egg
Which I had hidden in the box of apples
You like to munch beyond all other fruit.
You found the egg the Monday before Easter,
And said. 'I will praise Easter Monday now -
It was such a lovely morning'. Then you spoke
Of the coming battle and said, 'This is the eve.
'Good-bye. And may I have a letter soon'.
That Easter Monday was a day for praise,
It was such a lovely morning. In our garden
We sowed our earliest seeds, and in the orchard
The apple-bud was ripe. It was the eve,
There are three letters that you will not get.
