Noveen Sint-Cornelius Zandvoorde

Door de eeuwen heen valt er heel wat te vertellen over de verering voor Sint-Cornelius in Zandvoorde, die zich telkenjare verdicht in de noveen van 16 tot 24 september. Als heemkundige verdiepte Guido Vermeulen zich in de archieven en publiceerde er in 2012 een boekje over: ‘De Volksdevotie tot Sint-Cornelius en het Kerkmeubilair in de Sint - Bartholomeuskerk te Zandvoorde Zonnebeke”. Daarbij sprokkelde hij ook enkele gegevens bijeen over Sint-Cornelius. Wie was Corneel voor wie niets teveel was?

Cornelius was zoals dat heet een ‘telg’ uit het voorname geslacht van de ‘Cornelii’ in Rome. Hij werd paus van 251 tot 253 en stond als een zachtmoedige en verzoeningsgezinde natuur in moeilijke tijden van vervolgingen aan het hoofd van de kerk. Onder Gallus werd hij verbannen naar Centumcellae het huidige Civitavecchia waar hij stierf aan ontbering.

Cornelius is samen met Antonius Abt, Bisschop Hubertus en Quirinus van Neuss, één van de vier heilige maarschalken, bijzondere voorsprekers bij God. Deze benaming is ontleend aan het ere-ambt van Maarschalk aan de middeleeuwse hoven. Net als deze ambtenaren, hadden de vier heiligen maarschalken de naam dat ze op elk moment van de dag ieder die erom vroeg met raad en daad ter zijde stonden. Het waren juist deze vier, omdat ze de patroonheiligen waren van een kwartet bedevaartplaatsen die men vaak op één en dezelfde rondgang bezocht: Antonius in het Antonietenklooster te Wesel, Cornelis in Kornelimünster (= Cornelisklooster) vlakbij Aken in de Eifel, Hubertus te Luik in de Ardennen en Quirinus in Neuss.

Iconografie

Beelden, schilderijen en prenten stellen Sint-Cornelius over het algemeen voor als paus, met een tiara of drievoudige kroon op het hoofd, met de kruisstaf met driedubbele dwarsbalk in de ene en een hoorn in de andere hand.

Van ouds bracht men de naam Cornelius in verband gebracht met de Latijnse woord 'cornu' (= hoorn), het achtervoegsel 'elis' zou kunnen samenhangen met het Griekse woord 'elaoo' (= dragen). Hoorndrager dus, met de gevoelswaarde van machthebber.

Op grond van deze naamsverklaring ‘sterk als een hoorn’ is hij de patroon geworden van het (gehoornde) vee, van huisdieren en van veehouders. De hoorn komt eerst vanaf de 15e eeuw voor op voorstellingen van de Heilige.

Ziekten en aanroepingen

Sint-Cornelius wordt aangeroepen als beschermer tegen allerlei aandoeningen, zoals vallende ziekte, stuipen, verlamming, jicht, zenuwklachten en kinderziekten. Dit zou verband houden met zogenaamde legendarische feiten uit zijn leven. Zo zou hij bijvoorbeeld vlak voor zijn dood een vrouw genezen hebben die al 15 jaar aan een zenuwziekte leed en bedlegerig was. Ook zou hij christenvervolgers die aan een vallende ziekte leden, van hun aandoening verlost hebben toen ze berouw toonden om hun misstappen.

De ommegang

Sint-Cornelius wordt gevierd op 16 september. Deze jaarlijkse traditie is nu niet meer zo gekend maar vroeger trok ze veel volk. Ook de boeren uit de wijde omgeving deden mee. Het eindpunt van de bedevaart was een hoogmis in de Sint-Bartholomeus kerk. Dan volgde een ommegang, waarna de pastoor de religieuze plechtigheid afsloot met een zegening.

Raadgevingen en vermaningen.

(uit het gedenkboek 1903-1914)

Vooral rond de kermis en de noveen van de Heilige Cornelius zijn de raadgevingen en vermaningen van pastoor Mervillie zeer sprekend. Bij de noveen van 1905 lezen wij:

“De parochianen en namelijk de plaatsenaars zullen binst de negen dagen trachten uit te schijnen in vriendelijken aantrek, in dienstwilligen iever, in rappe neerstigheid om de bedevaarders alhier toegestroomd, te bedienen, als 't nodig is, met alle gulhertigheid; hun gevraagde en nuttige inlichtingen te geven nopens Statie -uur of orde in de kerkelijke diensten. De inwoners zullen, meen ik, ook niet nalaten goede voorbeelden te geven, en namelijk de congreganisten, met iever de diensten bijwonen. Matig zijn en gemanierd in woorden en werken. De herbergiers zullen treffelijk huishouden, hunnen deuren sluiten tegen over alle wanorde, dronkenschap, ontucht, baldadigheden en al wat aanleiding zou kunnen geven tot zedelijke misbruiken gedoemd door de H. kerk, afgekeurd bij God en bij treffelijke mensen.”

Het beeld van Sint-Cornelius

Het oud gepolychromeerd houten beeld van Sint Cornelius dateert van 1655.

Van dit laatste wordt beweerd dat tijdens de Eerste Wereldoorlog Emma Vandamme van de ijzerwinkel in Ten Briele het samen met Marie Ghesquière en Yvonne Tytgat in 1915 uit gedeeltelijk vernielde kerk heeft gehaald en het heeft verborgen in haar tuin. In 1919, bij de terugkeer van de vlucht, werd het beeld ongeschonden teruggevonden. In 1920 werd het beeld terug geschonken aan de kerk van Zandvoorde en aan goede zorgen van pastoor E.H. Ernest Nevejan toevertrouwd. Zo vermeldt althans het Liber Memorialis.

Er is ook een oude postkaart uit de jaren '20 bewaard gebleven.

En daarop kun je lezen:

“Het beeld dagtekent van de jaren 1600; verdween tijdens den grooten oorlog; werd erna teruggevonden in de loopgraven en bij brave menschen in bewaring genomen. In september maand 1920 naar Zandvoorde teruggebracht en door de zorgen van E.H. Nevejan pastoor, prachtig hersteld...”

Het verslagboek van de kerkraad (3-10-1920)vermeldt dan weer dat de voorzitter den H. H. Sigiez het beeld terug naar de parochie heeft gebracht.

Wat er ook van zij, op 2 januari 1921 wordt beslist om het beeld van Sint-Cornelius te laten herstellen. Sindsdien heeft het beeld rechts vooraan in de kerk een vaste standplaats en kan men er een kaars ter ere van de Heilige Cornelius ontsteken.

Het brandraam Sint-Cornelius.

(Opschriften: 'S. Cornelius P&M', 'Dono Dedis Familia Turnor Londres', 'To the memory of Capt Sir Frank Rose', Lt Christopher Turnor and 4 Britisch troopers.)

In de kerk van Zandvoorde, die na de oorlog volledig werd heropgebouwd bevindt zich een uniek glasraam ingebouwd ter ere van de 66th East Lancashire Division. Dit glasraam werd aan de kerk geschonken in 1923 door de inwoners van Lancashire en de familie Turnor uit Londen. De Britse luitenant Christopher Randolph Turnor kwam om het leven op 26 oktober 1914 tijdens de eerste slag om Ieper. Samen met drie andere doden van de 10de Hussars, een prestigieuze cavalerie eenheid, werd hij begraven naast de kerk. Vandaag zijn deze graven nog steeds ter plaatse.

Frank Stanley Day Rose was captain en 37 jaar toen hij stierf. Christopher Randolph Turnor sneuvelde op 28 jarige leeftijd tijdens een poging om een veldkanon te lokaliseren, tijdens de eerste slag om Ieper, op grondgebied van Zandvoorde.

Relikwieën van Sint Cornelius

Het gebeente van de Heilige zou ooit door paus Johannes VII (Rome 705-707) geschonken zijn aan Karel de Kale. Via deze Karel zou het geschonken zijn aan de abdij van Compiègne. Vanuit Cornelismunster bracht men in 1138 relikwiën van de Heilige Cornelius over naar Ronse en Ninove. (1502) Dit gebeente is later versnipperd over hele delen van West-Europa, want Cornelius is populair geweest onder de gelovigen.

Na de godsdiensttroebelen (1577-1600) zal Sint Corneliusdevotie overal her opbloeien. Er liggen stukjes in tientallen Vlaamse en in het bijzonder in Westvlaamse parochies, o.a. te Zandvoorde en Passendale. Vanaf het moment dat er een relikwie in de kerk aanwezig is trokken jaarlijks stromen bedevaarders naar Zandvoorde en Passendale met als hoogtepunt de jaarlijkse viering op 16 september.

De kruisreliek van Sint-Cornelius

uit gedreven zilver dagtekent van 1665.

Vermoedelijk bezat de kerk van Zandvoorde in 1665 reeds een relikwie met reliekhouder van Sint Cornelius. In het midden van het kruis bevind zich de relikwie van Sint Cornelius. (Zie foto.)

De relikwie van Sint-Cornelius

De relikwie; op de achterkant van de relikwie van Sint Cornelius zit een rode lakzegel vast met het wapen van de bisschop van Brugge Henricus Lamiroy (1931-1952). Met de hand staat geschreven Elenchi diocesi Brugens 27698 Ossibus Sti Cornelii Papae Mart. Afgeleverd 20 juni 1936 Sec Can Asseloos custos SS. Reliquiarum. Bij elke relikwie afgeleverd door het bisdom behoort een akte van toekenning ondertekend door de bisschop en de kanunnik bewaarder van de relikwiën.

PROGRAMMA NOVEEN

– Zaterdag 16 september begin van de noveen, om 16.00 u.

Eucharistieviering ter ere van St Cornelius met zegening van de relikwie

Zondag 17 september om 9.00 u.

Eucharistieviering opgeluisterd door het Westvlaams Accordeonorkest

met nadien zegen met de relikwie van Sint Cornelius

– Maandag 18 september om 9.00 u.

plechtig jaargetijde met uitdeling van gedachtenissen van de overledenen van het afgelopen jaar.

– Dinsdag 19 september om 9.00 u.

Eucharistieviering ter ere van Sint Cornelius

– Woensdag 20 september om 15.00 u.

Eucharistieviering voor zieken en bejaarden, alsook kinderzegen

met nadien koeken boterhammen

– Donderdag 21 september om 9.00 u.

Eucharistieviering ter ere van Sint Cornelius

– Vrijdag 22 september om 9.00 u.

Eucharistieviering ter ere van Sint Cornelius

– Zaterdag 23 september om 15.30 u.

Rozenkrans ter ere van de H.P. Pio om 16.00 u.

Eucharistieviering ter ere van de H. P. Pio, herdenking sterfdatum pater Pio,

zegen met de relikwie

– Zondag 24 september einde noveen,

9.00 u. Eucharistieviering jubileum viering 25 jarig bestaan van koor,

opgebouwd aan de marul (Molenarelst - Zonnebeke) wordt verzorgd samen met het jongerenensemble uit Zonnebeke.

Noveen Sint-Margaretha Geluveld

Tijdens de jaarlijkse noveen – van 20 tot 28 juli – voor de Heilige Margareta, baadt Geluveldplaats in een lome zomerse rust, een ideaal moment om even te herbronnen, het laatste restje stress van het voorbije werkjaar af te schudden, de kerk even binnen te lopen, de koelte te zoeken en je daar te laten onderdompelen in een gewijde stilte van gebed, kaarsen- en wierookgeuren, misschien ook nog wel om te 'dienen', een dienst bij te wonen en er quasi ongestoord de ommegang te lopen.

Bij elke devotie ho(o)r(d)en wel – meestal afhankelijk van het initiatief, ijver of koopmanskunst van de plaatselijke pastoor – prentjes, vaantjes, medailles, noveenkaarsen en andere devotionalia. Ze werden in massa geproduceerd en/of aangekocht. Vroeg of laat raakte de voorraad evenwel op en was het al dan niet tijd voor iets nieuws. Zo werden ze zeldzaam en gegeerde verzamelobjecten. Je vindt ze met wat geluk nog op op antiek- en rommelmarkten waar ze te koop worden aangeboden, of op ruilbeurzen. We rommelden even in de oude doos en diepten enkele van de oudste en markantste exemplaren op ...

Eerste litanieën

Op 30 mei 1874 vroeg pastoor Josephus Verstraete te Gheluvelt aan de bisschop van Brugge de toelating voor het (her)uitgeven van een litanie van de H. Margareta. Het gaat waarschijnlijk om de litanie van de H. Margareta uit ‘De Schatkiste der litanieën’ uitgeven door Cornelis De Moor te Brugge. Volgens de tekst was zij ook ‘de toevlucht in zwangerheid en in den arbeid’.

Op 7 juli 1920 keurt Vic. Gen. H. Vanden Berghe op initiatief van E.H. Michel Delrue een litanie goed, van‘de H. Maagd en Martelares Margarita sinds oude tijden in de kerk van Gheluvelt vereerd’.( Drukk. J. Deleu-Loncke. Meenen.). Op 14 augustus 1924 hij opnieuw een litanie goed. (Drukk. Richard. Durnez. Zonnebeke.). Na het slotgebed komt een aanbeveling van de devotie:

“De H. Margarita is bijzonder aanroepen tot bekering der zondaars, gediend voor de gezegende vrouwen, voor het kiezen van een levensstaat, voor vrede en zegen in de huisgezinnen, tegen breuken, krampen, onbekende plagen en allerlei beproevingen en vereerd als beschermheilige van de jeugd.”

Op 16 mei 1946 wordt op aanvraag van pastoor Maximiliaan Geysen het eerste eigenlijke devotieprentje van de ‘H. Margarita Maagd en Martelares in de kerk van Geluveld haar toegewijd’ kerkelijk goedgekeurd door vicaris generaal Jer. Mahieu Het is een mooi gekleurde lithografie met de afbeelding van de heilige Margarita te Lichtervelde als martelares met een martelarenkroon op het hoofd, de zegepalm in de rechterhand en met de linkerhand houdt zij een schaap bij de leiband. Haar feestelijke gewaad is met goudbrokaat gestikt. In het gras staan enkele margrietjes. (foto)

Dit devotieprentje was reeds eerder in Lichtervelde in omloop. De pastoor van Geluveld kocht 10.000 blanco exemplaren en de gebeden en de litanie werd opnieuw gedrukt in de handelsdrukkerij van Richard Durnez te Zonnebeke.

Men kon deze litanie gebruiken tijdens de ommegang rond de kerk door bij elk van de acht staties een deeltje ervan te bidden, gevolgd door een ‘Onze Vader’, een ‘Wees Gegroet’ en een ‘Glorie zij de Vader’. Bij de toegangsdeur van de kerk gekomen las men het laatste deeltje bij het grote fronton dat de Bekroning van de H. Margareta voorstelt. In de kerk volgde dan nog de ommegang rond de rijve, een korte dankgebed en de zegen met de relikwie van de H. Margareta.

Op 26 augustus 1946 keurt Vic. Gen. Jos. Van der Meersch ook een ‘Franstalige litanie’ goed ter ere van ‘Sainte Marguerite vierge et martyre vénérée depuis les années 1100 dans l’église de Gheluvelt’.

Medailles

Tijdens de noveen werden na de HH. Missen de bedevaartssouvenirs te koop aangeboden door een kloosterzuster (foto) of door iemand daartoe door de pastoor speciaal aangesteld.

De ovalen zilveren medailles waren dezelfde als in Lichtervelde. De ronde medailles zijn uit Frankrijk afkomstig geleverd door de firma Duboccage. Pastoor Inghelram kocht de medailles te Sainte-Marguerite in Frankrijk.

Bij de zuster kon je ook terecht voor een inschrijving in het aloude ‘Broederschap of Confrerie van de H. Margareta’ dat in 1920 een nieuwe start kreeg. Toen betaalde men een jaarlijkse bijdrage van 1 frank per levende of zelfs reeds overleden persoon. De leden deelden in de verdiensten van een wekelijkse H. Mis en in de H. Mis van het plechtig jaargetijde voor de overleden leden van het Broederschap op de feestdag van St.-Margareta.

Kramplinten

Een bijzonder aantrekkelijke souvenir te Geluveld was het gewijde St.-Margaretalintje. Het was een wit biaislint van één meter lang waarmee kledingstukken worden afgeboord. Vroeger droegen deze linten een stempel met de aanroeping ‘H. Margareta Bid voor ons’. Ooit kocht een Poperingenaar tijdens de ommegang zelfs honderd linten. Vroeger werd regelmatig beroep gedaan op mensen die in opdracht van een zieke een bedevaart ondernamen en zich bevoorraadden van litanieën of gebedsprentjes én van Geluveldse St.-Margaretalintjes.

De H. Margareta wordt namelijk bijzonder aanroepen tegen de krampen. In haar heiligenleven wordt hierover uitdrukkelijk verhaald hoe zij de duivel met haar ceintuur vastbindt hoe het beest meteen mak werd. Het St.-Margaretalint werd bij de aanstaande moeders, die met barensweeën hadden af te rekenen, rond het lichaam gebonden. Het was niet uitzonderlijk dat dokters hun patiënten aanraadden om te gaan dienen. Ook coureurs (wielrenners) kochten na de ommegang een gewijd Margaretalintje tegen pijnlijk kuitkrampen tijden grote koersen. Al of niet vanuit zijn religieuze overtuiging deed de bedevaarder deze devotie en met succes. Dit bewijst dat het krampenlintje een magische en wezenlijke waarde had, wat zeer aannemelijk leek.

Bedevaartvaantje

Een bedevaartvaantje is een vaantje van papier of van textiel dat meegenomen wordt uit bedevaartsoorden. Ze worden per twee op een vel papier of stof gedrukt, zodat men, door het vel diagonaal door te snijden, twee vaantjes verkrijgt. Ze werden voornamelijk aan de fiets of de auto bevestigd ter bescherming in het verkeer.

Dit Geluvelds exemplaar (foto) van het type Hoyaux, vervaardigd in linnen met rechte zijde 18 cm en schuine zijde 33 cm. Een rode rand rondom. Aan de linker kant in kleurendruk de kerk en de heilige Margarita met een lam en haar rijve. Rechts korengalmen. De plaatsnaam Geluveld in rode gotische letters . In een schildje links onder de letters DAB. Dit vaantje is vermoedelijk ontstaan omstreeks 1946.

Ook op vandaag zijn in de kerk en tijdens de noveen o.a. de unieke noveenkaarsen en gedenkstenen met de afbeelding van de Geluveldse Margriet, kramplinten, medailles, gebeden en litanieën en 'Kleine Kroniek van de Margaretadagen te Geluveld' te koop.

Programma noveen

De noveen loopt van donderdag 20 juli tot vrijdag 28 juli 2017.

De kerk is open van 09.30 u. tot 11.30 u. en van 14.00 u. tot 17.30 u.

Op zaterdag 22 juli is er gezamelijke OMMEGANG om 18.00 u.

onmiddellijk gevolgd door een EUCHARISTIEVIERING

en aansluitend een RECEPTIE.

Op maandag 24 juli en woensdag 26 juli

is er EUCHARISTISCHE AANBIDDING (LOF) om 16.00 u.

Op vrijdag 28 juli sluiten we de noveen af

met een WOORDDIENST MET COMMUNIE om 18.00 u.

Bron:

'Kleine Kroniek van de Margaretadagen te Geluveld' – Guido Vermeulen.

Archief Marcel Pauwels

Noveen Sint-Margaretha Geluveld

Na Lichtervelde is Geluveld het tweede grootste bedevaartsoord tot Sint-Margaretha in West- Vlaanderen. Op 20 juli is het haar feest of zoals de volksmond het zegt “komt Margriete binnen”. Tijdens de daaropvolgende noveen van negen dagen kwamen eertijds duizenden, later vele honderden, nu hooguit vele tientallen bedevaarders ‘dienen’ tegen krampen, breuken en ongekende, plagen. We grasduinen even in het verleden van de Geluveldse geschiedenis op zoek naar sporen, naar de oorsprong van deze devotie om te weten te komen wat zoveel Vlaamse volksmensen - ook van over de Schreve - vroeger én tot vandaag dreven naar Sinte Margriete in Geluveld.

De oudst gekende schriftelijke vermelding van het dorp ‘Gelevelt’ dateert uit het jaar 1109. Het document handelt over ‘Eggebert van Gelevelt’ als zijnde heer van de heerlijkheid Gelevelt, afhangend van het Hof van Ingelmunster. Naast deze Eggebert hadden ook het Hof (of de Zaal) van Ieper, de Augustijnenabdij van Zonnebeke, het Hof van Zillebeke en de heerlijkheid Kruiseke, belangrijke eigendommen in Geluveld. Gekende heren van Geluveld in de dertiende eeuw zijn Denijs van Ghelevelt, Laurens van Ghelevelt, Aelides van Ghelevelt en Michaeus van Ghelevelt.

Hellebos

Men mag aannemen dat er in 1143 al een kerk(je) stond in Geluveld want volgens een oud document schonk Diederik, graaf van Vlaanderen, toen aan de heerlijkheid van de abdij van Zonnebeke een stuk grond palende aan de Sint-Margarethakerk van Geluveld. Het betrof het Hellebos dat, tot aan de verbeurdverklaring door de Fransen eind de achttiende eeuw, eigendom bleef van de abdij.

In de middeleeuwen bestond de omgeving van Geluveld hoofdzakelijk uit grote en uitgestrekte heidevelden en bos. De heidegronden waren kaal en onvruchtbaar. Sommigen leiden hieruit af dat de naam ‘Geluveld’ gewoonweg zou komen van de gele kleur van de zanderige grond. Meer wetenschappelijk gezien zou het gaan over een open veld (Germaanse ‘feldu’) aan een beek ‘de Gelwon’ genaamd.

Bisdom Doornik

De eredienst tot Sint-Margaretha te Geluveld is zo oud dat haar oorsprong moeilijk te achterhalen is. In tegenstelling tot de naburige parochies behoorde Geluveld van in de vroege middeleeuwen bij het bisdom Doornik. Het was een grensgeval want de grens tussen de bisdommen Doornik en Terwanen (Thérouanne) liep volgens de waterscheidingslijn Leie - IJzer of ook parallel met de oude grens tussen de volksstammen de Morinen en de Menapiërs. Geluveld was al die tijd de verst afgelegen parochie van de bisschopszetel te Doornik. Met de herverdeling van de bisdommen in 1559, door het ontstaan van de bisdommen Brugge en Ieper, kwam Geluwe bij het bisdom Ieper maar Geluveld, die bijna grensde aan de bisschopsstad leper, bleef bij het verre Doornik.

In het bisdom Doornik bestond sinds mensenheugenis een grote devotie tot Sint-Margaretha. In de O.L.Vrouwkathedraal is de legende van haar leven afgebeeld op muurschilderingen. Het is niet denkbeeldig dat Margaretha werd ‘ingevoerd’ in Geluveld als patroonheilige en dat de volksdevotie voor deze heilige een speciaal duwtje kreeg door de bisschop. Vele bedevaarders kwamen vanaf dan het hele jaar door ‘dienen’ naar Geluveld maar het grootste gedeelte van de pelgrims zakte wel af gedurende de noveen (negen dagen) volgend op de feestdag van Sint-Margaretha op 20 juli. Vanaf zes uur was de kerk dan toegankelijk voor de gelovigen. Zij konden op dit vroege uur al biechten vooraleer om zeven uur de H. Mis bij te wonen. Op zondag was er minstens een vroegmis en een hoogmis maar dit konden er ook meer zijn en dan moesten de paters kapucijnen van Ieper assistentie komen verlenen. ’s Namiddags waren er nog vespers, lof en sermoen en ook dan zat de kerk afgeladen vol met bedevaarders.

Monstrans

We weten met zekerheid dat de verering tot Sint-Margaretha te Geluveld al volop bloeide begin 1700 want nu nog wordt in de kerk van Geluveld een monstrans bewaard met in de voet aan de voorzijde een medaillon met de buste van Sint-Margaretha met palmtak van haar martelaarsschap en draak. Op de achterzijde staat eveneens in een medaillon de tekst “prochie van Gheluvelt 1715”. Van 1714 tot 1743 was Francis de Savalu de Boschove pastoor te Geluveld. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd deze monstrans door de Duitse soldaten gevonden tussen het puin en naar de Kommandatur te Menen gebracht. Daarna werd ze overgedragen aan de deken van Menen. Deze laatste bezorgde ze na de oorlog terug aan de parochie.

Een bewaard gebleven rekening betreffende de kerk van 1750 vermeldt dat “den choor ge- lamberceert werd, den hooghen autaer gemarbereert en het altaerstuck (altaarschilderij) ver- bildende de h. Margarita nieuw geschildert. Ook het cleen autaerken van de h. Margarita nieuw gestelt ende gemarbereert.”

Brandstapel

De toenmalige pastoor (sinds 1747), de Kortrijkzaan Dominiek Michiel Tejans, moet een invloedrijk en wellicht welstellend man geweest zijn want onder zijn herderschap kreeg de Sint-Margaretakerk een hele opknapbeurt tussen 1749 en 1752. Hij zorgde ook voor kostbaar kerkzilver, een antipendium en twee klokken. Misschien werkte dit aanstekelijk op mensen met slechte bedoelingen want .…

In de nacht van 18 op 19 december 1755 werd er in de sacristie ingebroken. Er werd gestolen: een zilveren kelk, de zilveren Heilige Olievaatjes, de relikwieën van de H. Margaretha en de H. Anna in zilver beslag, een zilveren pateel, zilveren harten (ex-voto’s?), geofferd goud, vijf alben (priestergewaad) en klein lijnwaad. De dief kon gevat worden. Hij werd levend verbrand te Namen maar niets kon gerecupereerd worden omdat hij alles aan Joden had verkocht.

Guido Vermeulen

PROGRAMMA NOVEEN SINT-MARGARETHA

De noveen loopt van woensdag 20 juli tot donderdag 28 juli 2016.

De kerk is doorlopend open van 10.00 u. tot 18.00 u.

Op zaterdag 23 juli is er gezamelijke OMMEGANG om 18.00 u.

onmiddellijk gevolgd door een EUCHARISTIEVIERING

met aansluitend een RECEPTIE.

Op maandag 25 juli en dinsdag 26 juli

is er EUCHARISTISCHE AANBIDDING (LOF) om 16.00 u.

Op donderdag 28 juli sluiten we de noveen af

met een WOORDDIENST MET COMMUNIE om 18.00 u.

Tijdens deze noveen zijn o.a. de unieke noveenkaarsen

en gedenkstenen met de afbeelding van de Geluveldse Margriet,

kramplinten, medailles, gebeden en litanieën

en 'Kleine Kroniek van de Margaretadagen te Geluveld' te koop.

Voor verder inlichtingen kan je contact opnemen met

diaken Lode Caes,
0478 32 52 55

Noveen Sint-Cornelius

Is't voor de kinne of de zwinne?

Op een oude affiche (ca. 1810) van Sint Cornelius te Aalter lezen we volgende aanbeveling: “Alzo Zyne Heyligheyd ALEXANDER den VII(1655- 1667) over eenige jaeren deze kerke begaeft heeft met het Bekkeneel (= schedel) van den Heyligen Martelaer CORNELIUS welken kostelyken schat te meer is te achten, mids de Vallende Ziekte onder het Bekkeneel haer plaetse is houdende, tegen de welke, als ook tegen Gichtigheden(= jicht) , lammigheyd ende meer andere quelagien (=kwellingen), den H. Cornelius is eenen bezonderen beschermer.”

In het Wekelijks Nieuws van 6 februari 1987 vertelde pastoor Remi Clarysse aan een reporter zijn belevenissen tijdens de noveen ter ere van Sint Cornelius te Zandvoorde. De noveen van St.-Cornelius te Zandvoorde loopt ieder jaar van 16 tot 24 september. Men komt er om te dienen voor de kinder- en veeziektes. Over deze noveen had pastoor Clarysse nog een grappige anecdote in petto. Voor 14-18 sprak praktisch geheel Zandvoorde een soort van Waals dialect. En in die jaren was er hier een pastoor die geen of slecht Vlaams sprak. Als er mensen kwamen om te dienen voor St.-Cornelius vroeg hij: “Is 't voor de kinne of voor de zwinne?” Waarmee hij bedoelde of het voor de kinderen (kinne) of voor de zwijnen (zwinne) was!

De oorsprong van dit gezegde is moeilijk te achterhalen. Hetzelfde verhaal doet de ronde in het Wingense in betrekking tot de ommegang van Sint Antonius abt met zijn zwijntje. Zijn concurrent Sint Antonius van Padua draagt het kindje Jezus op zijn arm. Vandaar het onderscheid van de verering voor ’t Kindje of voor ’t Zwijntje! In de oude kerk te Zandvoorde stond ook een beeld van St. Antonius van Padua.

Pastoor Clarysse vertelt

Sint Cornelius wordt voornamelijk aanroepen voor de kinderziektes, de vallende ziekte en voor de veeziektes. Te Zandvoorde meestal voor de zwijnen en de konijnen. Op woensdag van het noveen is er plechtige kinderzegen te Zandvoorde. De groep van bedevaarders groeit de laatste jaren weer aan. Verleden jaar (1986) waren er maar liefst 73 kinderen afgekomen met hun ouders naar de kinderzegening. Ze krijgen dan een presentje in de vorm van een reep chocolade. Vroeger waren er ook nog medailles te verkrijgen maar deze zijn al drie jaar uitgeput. Er komen veel mensen af naar de noveen ter ere van St.-Cornelius te Zandvoorde. Zelfs van Wervik, Komen, Wervicq-sud en Noord-Frankrijk. De ommegang werd in de loop van de jaren enigszins aangepast. Er zijn hier geen kapelletjes rond de kerk. In het begin dat ik hier pastoor was, deden de mensen drie toeren al biddend rond de kerk. Nu hou ik nog een geleide ommegang met gebed aan de vier hoeken.

Toen men een deel van de sacristie ingericht had als kapel heeft Pastoor Clarysse een klein beeldje van St.-Cornelius gekocht. Dat deze beeldjes nog te koop waren horen we in zijn verhaal hierover: “Onlangs kwamen twee mensen van Ploegsteert naar hier om te dienen. Ze hadden twee beeldjes van St.-Cornelius mee en vroegen me om ze te wijden. Ik vroeg hen verwonderd waar ze deze nog op de kop getikt hadden. Tot mijn grote verbazing zijn deze nog te koop in een winkel in de Boterstraat te Ieper (nvdr. toendertijd Devooght-Caenepeel). Meteen heb ik er zelf één aangeschaft voor onze winterkapel.”

Tenslotte vermelden we nog de broederschap van St.-Cornelius. Iedere eerste maandag van de maand is er een mis voor de ingeschrevenen van de confrérie. En als er iemand sterft van de ingeschrevenen, dan krijgen ze een gratis mis. Momenteel zijn er veel ingeschrevenen in het broederschap van St.-Cornelius te Zandvoorde … aldus voor alle duidelijkheid pastoor Remi Clarysse in het Wekelijks Nieuws van 6 februari 1987.

Guido Vermeulen

Het aantal bedevaarders is nu drastisch geslonken. De traditie smeult zoals het geloof verder onder de asse van de verworvenheden van de moderne tijden al moeten we ook daar niet alle heil van verwachten. God komt ons evident helpend tegemoet in de wetenschap maar het zou verkeerd zijn die een goddelijke status aan te meten. Heiligen zoals Sint Cornelius getuigen in hun doen en laten van een ijzersterk geloof en als wij daar deelgenoot van kunnen worden dan opent dat ook voor ons een schat aan genaden. Daarom is het zinvol het volksgeloof levendig te blijven houden en solidair te dienen. Of het nu voor 'de kinne of de zwinne' is, is uiteindelijk van ondergeschikt belang.

Het programma van deze noveen vindt u onder het parochienieuws van Zandvoorde 

Noveen Sint-Margaretha Geluveld

Mensen hebben heiligen altijd verbonden met het wondere. Ook de Kerk verklaart niemand zalig of heilig zonder wondertekenen. De Rooms Katholieke Kerk ging (noodgedwongen) mee in die devotie en 'promootte' de heiligen als voorsprekers bij de Heer. Grote heiligen konden zich tot op vandaag door de eeuwen heen handhaven. Anderen gingen maar een paar eeuwen of zelfs maar een paar generaties mee. Daarna raakten ze vergeten. Sint-Margaretha (+ 275) behoort zeker tot de eerste soort. Sinds eeuwen wordt deze maagd en martelares gevierd en vereerd omdat zij een heldhaftige getuigenis heeft afgelegd van haar moed, geloof en trouw, tot de marteldood toe.

Het leven van een heilige gaat meestal niet over rozen. Margaretha leefde in de derde eeuw in Antiochië, de hoofdstad van Pisidië. Deze landstreek in West-Azië maakte deel uit van het Romeinse Rijk. Het was nog de tijd van de wrede kerkvervolgingen. Niemand kon het zich echt permitteren voor zijn christelijk geloof uit te komen. Dat was zeker het geval voor Margaretha als dochter van de rijke heidense priester Aedesius. Zij verloor op zeer jonge leeftijd haar adellijke moeder en werd opgevoed door een voedster. Ze was christen en gaf haar een gedegen christelijke opvoeding. Haar vader was in alle staten toen hij dat vernam. Hij wees haar brutaal de deur zonder ooit nog welkom te zijn. Haar voedster nam het meisje onder haar hoede en ze werd herderin. Het noodlot wou echter dat de heidense Olybrius, de landvoogd van Pisidië, bij een passage zijn oog had laten vallen op de bevallige Margaretha. Hij stelde haar voor de keuze: met hem te trouwen of zijn slaaf te worden. Maar met zo'n ongelovige wilde ze niets mee te maken hebben. Noch bedreigingen, noch beloften konden haar geloof doen wankelen. Olybrius werd woest en liet haar gevangen nemen. Margaretha werd ongenadig toe bloedens toe door de beulen met roeden geslagen. Toen dit niet hielp, liet Olybrius haar uitrekken op de pijnbank en ze werd gegeseld met zwepen voorzien van ijzeren pinnen tot het vel van haar vlees en benen afscheurde. Margaretha doorstond de martelingen heldhaftig. Het werd zo erg dat de omstanders overvloedig weenden en dat zelfs Olybrius dit niet langer meer kon zien en zijn gezicht bedekte. Hij liet haar dan maar opsluiten in een kerker uit vrees dat ze de folteringen niet zou overleven. Ook daar bleef Margaretha getuigenis afleggen van haar groot geloof. In de kerker verscheen de duivel haar tweemaal, eens als een bevallige jongeman en eens als een vuurspuwende draak. Ze verdreef hem met een kruis. Een andere keer werd zij onder de oksels en tegen de lenden met laaiende fakkels verbrand en daarna in een ketel ziedend water geworpen. Door haar onverzettelijk geloof en moed overleefde ze ook dit. Ondertussen overtuigde ze de toeschouwers om zich te laten dopen. Uit haat maar vooral uit vrees voor massale bekeringen liet Olybrius haar tenslotte Margaretha onthoofden. Net voor haar onthoofding buiten de stad vroeg Margaretha aan haar beul om nog enkele ogenblikken te mogen bidden. Zij dankte God om alle weldaden die zij had ontvangen en smeekte Hem om de barende vrouwen in hun nood te willen bijstaan, opdat hun kinderen een gelukkige geboorte zouden ervaren en het Heilig Doopsel zouden mogen ontvangen. Ze was pas vijftien toen ze onthoofd werd. Toen later vrede en vrijheid aan de Kerk werd geschonken, werd op haar begraafplaats te Antiochië een kerk opgericht. In de loop van de negentiende eeuw werd in die stad een gedenksteen ontdekt waarop: 'Hic Margarita est ter quinis martyr in annis, Virgineam Coelo reddidit ipsam animam' wat betekent: "Margaretha heeft hier als vijftienjarige martelares haar maagdelijke ziel aan de hemel teruggeschonken'.

Een oud gebedje voor Sinte Margriete uit 1400 luidt als volgt:

Heilighe santinne margriete

die in pine ende in verdriete

bi Olibrius gheboden saen

in den kerker waert ghedaen

Daer die viant quam vervolghen

die u saen hadde verzwolghen

ende ghi hem te rugghe ute braect

mids heileghen woorde die ghy spraect

Soo bidt gode dat hi mi bevrie

van alder quaeden heerscapie

van sfïants, lichte van allen sneven

ende briet myne ziele ten eweghen leven.

Amen.

(Gerestaureerd brandglas 2015)

Eeuwenlange devotie

Haar eredienst werd door de kerkelijke overheid onderzocht en goedgekeurd. De verering in het oosten verspreidde zich vanaf de jaren 900 ook in het Westen. De kruisvaarders brachten vanuit Antiochië relikwieën mee naar Italië en trokken er de devotie op gang. Enkele decennia later veroverde de heilige ook de harten van onze voorvaderen. Volgens Sanderus in 'Flandria Illustrata' van 1641 schonk Margaretha van Constantinopel, gravin van Vlaanderen en echtgenote van Gewijde van Dampierre, in 1279, gans de linkerhand van de Heilige Margaretha in een kostbaar zilveren schrijn aan het klooster van de Minderbroeders-Recolletten te Brugge. “Deze hand, nog onbedorven, wordt dagelijks door God vereerd met mirakelen ten voordele van vrouwen in barensnood”, zo luidde een bijhorende tekst. Tijdens de Franse periode verhuisde de relikwie naar het Minderbroedersklooster te Gent. Via dit klooster zou Geluveld een stukje van de hand gekregen hebben als relikwie. Behalve van Lichtervelde en Geluveld is Sint-Margaretha in West-Vlaanderen ook de patroonheilige van Knokke, Booitshoeke en Waregem-Nieuwenhove.

De Margaretha-verering kende een belangrijke bloei in West-Europa. Ze werd een geliefde volksheilige. Ze werd uitgebeeld in proza, dicht- en schilderkunst en vooral de middeleeuwse mysteriespelen waren bijzonder populair. Haar leven was dan ook een bijzonder dramatisch verhaal en daar waren onze voorouders verzot op. Haar beeld wordt ook vaak weergegeven op miniaturen in meesterlijk verluchte liturgische boeken, zoals er nog bewaard zijn in de stadsbibliotheek van Doornik. In de iconografie wordt Margaretha afgebeeld staand op een draak die soms in haar mantel bijt of die haar kruisstaf in de bek geduwd krijgt. Af en toe zit er een kleine draak op een boek in haar hand. Nog andere attributen van Margaretha zijn: een martelaarspalm of -kroon, een kruisbeeld, een duif, een gordel in de hand, een toorts, witte bloemen (margrieten) of een parelsnoer, een schaal of vaas als een verwijzing naar een poging om haar te verdrinken.

Margaretha's naam wordt vaak als doopnaam gegeven, niet alleen in vorstenhuizen en hogere kringen maar ook bij het gewone volk. Margaretha betekent trouwens parel. Sint-Margaretha wordt aangeroepen door zwangere en barende vrouwen en tegen krampen, nierziekten, kinderziekten, kinkhoest, kolieken, buikpijn, gezichtsziekten, breuken en onbekende plagen en ziekten. Men rekent op haar voor een voorspoedige zwangerschap en bevalling, bij vrees voor onvruchtbaarheid, melktekort en borstkwalen. Ze is de schutsheilige van voedsters, vroedvrouwen, verpleegsters en nierpatiënten en is ook de beschermheilige van jongeren. In de loop der tijden is Sint-Margaretha 'gepromoveerd' tot één van de Veertien 'Noodhelpers' (heiligen die men in alle nood kon aanroepen), een kransje van overwegend elf mannelijke heiligen die samen het volledige pakket van menselijke kwalen en ongemakken meester kon. Deze groep noodhelpers ontstond in de veertiende eeuw toen de pest woedde in Duitsland.

Sint-Margriet is een pisgriet

De feestdag van Sint-Margaretha valt op 20 juli, de eerste 'hondsdag'. Deze periode was uiterst belangrijk voor de boeren. Het was immers de startperiode van de oogst. Uiteraard speelt het weer hierbij een uiterst belangrijke rol. Geen wonder dat Sint-Margaretha dan ook genoemd wordt als een regenheilige, of van het omslaan van het weer, vooral in de zomer. Sint-Medard en Sint-Pieter zijn op dat vlak haar collega's van Sint- Margaretha in die periode. Meestal wordt veel neerslag voorspeld als het op hun feestdagen regent. De boer had maar twee boeken in huis, de bijbel en de almanak. Op deze almanak schreef hij wanneer zijn koeien waren 'bestierd', de vruchten waren gezaaid, welk weer het was op elke dag, .... De kalender was als het ware zijn boekhouding of een handleiding voor het dagelijks leven. Herhaaldelijk werden de kalenders van vorige jaren boven gehaald om te vergelijken en zo ontdekten ze vaak weerkerende weerspatronen. Om dit gemakkelijk te onthouden werden versjes gemaakt, kort en rijmend. Er zijn diverse dergelijke weerspreuken met betrekking tot Sint-Margaretha overgeleverd.

Enkele voorbeelden:

Sint-Margriet is een pisgriet.

Sint-Margriet houdt haar water niet.

Regen met Sint-Margriet geeft zes weken boerenverdriet.

Margriets regen brengt geen zegen.

Met Sint-Margriet pikt men koren, rijp of niet.

Uit dit alles blijkt dat Sint-Margaretha de boeren zeker niet onverschillig liet. Aan zijn boerin die ging 'dienen' voor een goede zwangerschap of voor gezonde kinderen gaf de boer meteen mee om ook een weesgegroetje te prevelen voor goed weer tijdens de oogst.

Al deze regenverhalen in verband met Sint-Margaretha stoelen volgens de overlevering op volgende legende. Eens waren Christus en zijn apostelen op reis en ze vroegen onderdak bij Margaretha. Die weigerde. Toen zij hetzelfde vroegen aan haar buurvrouw ontving die de groep met open armen en ze werd beloond met een wonder. Het eerste werk dat ze zou doen, zou ze zes weken lang kunnen blijven doen. Ze zette zich onmiddellijk aan haar spinnewiel en gedurende de volgende zes weken verdiende ze veel geld met spinnen. Een tijd later kreeg Margaretha opnieuw dezelfde vraag en nu stelde ze zich wel gastvrij op. Ze werd op dezelfde manier beloond. Ze zette zich voor haar spinnewiel, maar moest eerst nog even een plasje doen. Hierna is ze zes weken blijven plassen. Het zal je maar overkomen! Maar ja, een heilige is ook maar een mens.

Lang houdt haar 'roem' als een bijzondere heilige stand. Maar ook nu nog gaat het leven van een heilige niet altijd over rozen. In 1969 wordt haar feestdag van de kalender afgevoerd. In onze kerken werden veel heiligenbeelden, die eeuwenlang het voorwerp waren van diepe devotie, opgeborgen op stoffige zolders of overgedragen aan verzamelaars die ze vaak voor veel geld verkochten. Sindsdien heeft ook Sint-Margaretha heel wat van 'haar pluimen verloren'.

Guido Vermeulen

PROGRAMMA NOVEEN SINT-MARGARETHA

De heilige wordt vereerd, aanroepen en aanbeden bij pijnen en krampen,

voor een voorspoedige geboorte, door nierpatiënten en alle mensen in nood….

De noveen loopt van maandag 20 juli tot dinsdag 28 juli.

De kerk is tijdens de week open van 10.00 u. tot 12.00 u. en van 14.00 u. tot 18.00 u.

en op zondag enkel in de namiddag van 14.30 u. tot 18.00 u.

Op maandag 20 juli en van woensdag 22 juli t.e.m. vrijdag 24 juli

is er telkens EUCHARISTISCHE AANBIDDING (LOF) om 16.00 u.

Op zaterdag 25 juli is er gezamelijke OMMEGANG om 18.00 u.

onmiddellijk gevolgd door een EUCHARISTIEVIERING

met aansluitend een RECEPTIE.

Op zondag 26 juli is er EUCHARISTISCHE AANBIDDING (LOF) om 16.00 u.

Van maandag 27 juli t.e.m. dinsdag 28 juli

is er opnieuw EUCHARISTISCHE AANBIDDING (LOF) om 16.00 u.

Tijdens deze noveen zijn o.a. de unieke noveenkaarsen

en gedenkstenen met de afbeelding van de Geluveldse Margriet,

kramplinten, medailles, gebeden en litanieën

en 'Kleine Kroniek van de Margaretadagen te Geluveld' te koop.

Voor verdere inlichtingen kan je contact opnemen met Diaken Lode Caes, 
Gsm: 0478 32 52 55